Candide Ya Da İyimserlik

Evet, ben Yedi Yıl Savaşları sırasında bir deniz muharebesine denk gelmedim, Amiral’in asıldığına da şahitlik etmedim, engizisyoncular hocamı da asmadı ama bir mürşit kızı olan kuzenim beni epey dinsiz bulup eleştirirdi, bence bu da epey yakın, Pococurante gibi sahip olduklarımdan tiksindiğim oldu, Candide gibi bir anneyle bütün her şeyi kaybettiğim de. Sonunda ben de karar verdim: “bahçemi ekmeye”.

İnanın, kitap yorumu yazana kadar Candide’in bende bu denli kişisel bir damar tutturduğunu fark etmemiştim. İnsanın medeniyet, din, para diye adlandırdıklarını sorgulayacak cesareti olan bu masalı okumanın keyfine varıyordum yalnızca.

Vestfalya’da yani Pangloss’un dediğine göre dünyanın en güzel yerinde başladı masalımız, her şey olabilecek en iyi hâlini alır felsefesi kitap sonunda sarılsa da aslında Candide yine de hayırların en hayırlısıyla ödüllendirildi; özgür irade. Bahçemizi ekersek kim bize ne diyebilir ki? Kim bize ne yapabilir ki? Kötülük Marmara Denizi’nin üzerinden kadılarla beraber süzülür. Teğet geçer bizi de yanımıza yaklaşır gibi olur ama biz bahçemize ekmeye devam edelim. Şeytan her adımımıza eşlik eder ama Tanrı uzaktan seyretmez ki, o en yakınımızdadır.

Ay yok, ben bu kitap yorumu işini yapamadım. Size otuz bölüm boyunca Candide’in başına gelenleri tek tek anlatacak da değilim. Candide’te kimse yaşanılanların mantığını beklemez, tıpkı Dali’nin Zamanın Belleği için “Saatler erimez.” demiyorsa aynı sebepten. Voltaire bir masal yazmıştır, tabii bu masal kilise başta olmak üzere bazıları örtülü, bazıları da tamamen ayan bir şekilde birçok konuyu topa tutar. Örtülü olanlardan en sevdiğim de Eldorado Kralı’nı selamlarken reverans yapmak yerine sarılıp öpmek. Kim etten kemikten bedenleri bu kadar ayrıştırmıştı, ben cevabını veremem ama tarih de pek verebiliyor sayılmaz.

Elbette Voltaire’in fikirlerinin çoğuna katılsam da 18. yüzyılın kadınları konumlandırdığı yer kalbimi kırdı. Matmazel Cunegonde’nin başına gelecek en büyük felaket tecavüze uğraması, karnı deşilmesi, alınıp satılması değil ama çirkin olmasıymış.