Modern dünyada İlber Ortaylı Olmak Mümkün Mü ?

Prof.Dr. İlber Ortaylı’nın vefatıyla beraber, Celal Şengör “Türkiye’nin en önemli aydınını kaybettik.” demesiyle bu konu üzerinde düşünmeye başladım. Öğrenciler ödevlerini yapay zekaya yaptırıyor, ekonomik sıkıntılardan dolayı işten gelenler telefonuna sarılıp sosyal medyada kaydırıyor ve 90 saniyelik içeriklerden hap bilgiler alıyorken Modern dünyada münevver insan olmak pek kolay değil. Modern kitaplarımız derinlikten çok akıcılık, dopamin ihyacımızı karşılarken, mühendislerimiz sosyal medyada insanın ilgisini ve dikkatini cezbedecek fikirler üzerinden uğraşırken, devlet başkanları anlamsız savaşlar üretirken İlber Ortaylı gibi bir aydın olmak neden mühim ki ?

Modern dünyanın yenilenecek hali yokken modern insan en azından kendi içsel resetlenmesini yaşayabilir. Bilgiyi zihinlerimizden telefonlarımıza hapsettik, kendi evimize giden yolu bile aklımızda tutmak yerine haritalar uygulamasına bel bağlıyoruz, bir konuyu araştırırken artık arama motorları bile bizi direkt olarak yapay zekaya yönlendiriyor, yani bu dönemde alim olmak tercih edilmiyor.

İlber Ortaylı bir çok demecinde dil öğrenmenin önemi vurguluyor. Çeviriye güvenmek yerine eseri aslından okumanın bize katacağı değerlerden bahsediyor. Buna karşılık modern insan internette yaptığı okumayı tek tıkta çeviriyor ve bu çevirinin güvenli olup olmadığı bile düşünmüyor.

İlber Ortalı okumak kadar gezip görmenin, tarihi eserlerin yerinde incelemenin ne denli değerli olduğunu söylerken, sosyal medya kültürü bizi kombin yapıp eserin önünde kendimizi en iyi açıdan fotoğraf çekmemizi pompalıyor. Büyük şirketler ilgimizi, vaktimizi hatta dikkatimizi bile nakde çevirirken, dünya aydın olmamız için bize hiç alan açmıyor. Bu sonsuz ama kısıtlı imkanların içinde kendimizi geliştirmek artık bir lüks. Bulunduğumuz ekonomide Gucci çanta almak sıradanlaşıp daha ulaşılır bir hale gelirken, kendimizi geliştirmenin yollarını çoğaltmalıyız. Elbette, internetin olmadığı bir dağ evine kendimizi kitleyip zorla dil öğrenip kullanmayacağımız bilgileri yutmamızı öğütlemiyorum. Tükettiğimiz içerikleri kaliteli hale getirip üzerinde düşünme mekanizmamızı aktif hale getirmeliyiz. Hiç başınıza gelmedi mi siz bir videoyu izlemişsinizdir çevrenizdeki kişiler de izlemiştir ve o an oluşan yakınlık hissiyatı 1-2 dakikalık istişarenin ardından kaybolur. Bunun sebebi videodaki içeriklerin uzun soluklu bir muhabbeti sürdürecek derinlikte olmamasıdır.

Modern insan belki İlber Ortaylı gibi bir aydın olma çabasına girişebilir ama modern dünya bunu ödüllendirmez. Onların sizden alacağı onca veri varken hakikate ulaşmanızı engeller ve size hap bilgiyle rüşvetlendirir.

Bu yüzden İlber Ortaylı’nın öğütlerine daha fazla dikkate almalıyız. Telefonunuzun ömrü tükendiğinde bile dünyada hayatta kalmayı öğrenmeliyiz.